دستورالعمل دولتی نوشته شده برای مانور زلزله را دوستان برای جمعیت ارسال نمودند و ما نیز برای انکه محققین عزیزمان بتوانند در این زمینه کار بکنند آن را بر روی سایت میگذاریم .

لازم است که تذکر دهیم مااین دستورالعمل را ناقص و نیازمند تصحیح و تکمیل می دانیم . و اجرای ان را برای برگزاری یک مانور شایسته دانش اموزان ایرانی ، کافی نمی دانیم . لذا سعی داریم تا دستور العملی را که برای مانور زلزله در مدارس را که در جمعیت تهیه نموده ایم و امسال در روزنامه همشهری چاپ شد را تا سال اینده کاملتر نموده و در اختیار دانش اموزان قرار دهیم تا سال اینده مانور کاملتری را در پیش رو داشته باشیم .

دستورالعمل اجرايي مانور زلزله و ايمني

اهداف و اهميت مانور زلزله و ايمني

انجام مانور زلزله و ايمني يكي از راه هاي كاهش تلفات به هنگام وقوع زلزله مي باشد بطوري كه بعضي از كشورهاي پيشرفته مانند ژاپن ماهانه اين مانور را در مدارس خود برگزار مي نمايند.

تجارب زلزله هاي گذشته مبيّن آن است كه دانش آموزان يكـي از آسيب پذيرتريــن قشرهاي جامعـه محسوب مي شوند و چنانچه زلزله اي در ساعات حضور آنان در مدرسه رخ دهد و آمادگيهاي لازم جهت رويارويي با آن را نداشته باشند، بي شك تلفات غيرقابل جبران خواهد بود؛ لذا، چنانچه برنامه ريزي در راستاي افزايش سطح آگاهـي و دانش اين قشــر عميق تر باشـد بازتاب آن در سطح جامعه ملموس تر خواهد بود و دستيابي به توسعه پايدار و رسيدن به هدف نهايي كه ساختن كشوري ايمن است ميسّر خواهد گرديد. از آنجا كه دانش آموزان در برخي از كتب درسي با مباني مقابلــه با زلزله و ايمنــي در برابـر آن به صورت تئــوري آشنا مي شوند، ضروري است با اجراي آموخته هاي خود راهكارهاي عملي مقابله با زلزله را هم فرا گيرند.

حسن اجراي مانور نقش مهمي در ايجاد آمادگيهاي لازم در جهت انجام عكس العملهاي صحيح و سريع در برابر زلزله ايفا مي نمايد كه نتايج حاصل از آن موجب كاهش تلفات ناشي از زلزله مي شود. يكي ديگـر از اهداف اين مانـور برانگيختـن حس كنجكاوي در بين دانش آموزان به عنوان آينده سازان جامعه براي ايمن سازي كشور است. آنچـه كه هميشـه به عنوان يك پيام در مانـور مطرح بوده و هست، جمله"دانش آموزان عزيز بياموزيد و به ديگران آموزش دهيد" است كه نهايتاً دانش آموزان با انتقال آموخته هايشان مي توانند موجب مشاركت بيشتر خانواده ها در اين امر باشند.

اهداف مانور زلزله عبارتند از:

1.    كاهش تلفات و خسارات ناشي از زلزله.

2.    افزايش آگاهي دانش آموزان در مورد زلزله.

3.    ايجاد آمادگي براي انجام واكنشهاي صحيح و سريع در برابر زلزله.

4.    برانگيختن حس كنجكاوي دانش اموزان به عنوان آينده سازان كشور.

5.     ايجاد فرهنگ ايمني در برابر زلزله.

زمان برگزاري مانور

در پي اجراي چند دوره مانور سراسري و بهره گيري از ديدگاه هاي كارشناسان آموزش و پرورش در مورد زمان اجراي مانــور و كار كارشناسي به عمل آمده هشتم آذر ماه به عنوان روز برگزاري مانور تعيين شده است كه همه ساله مانور در اين روز اجرا مي شود(در صورت مصادف شدن هشتم آذر با روزهاي تعطيل، روز برگزاري پيشاپيش اعلام خواهد شد).

نحوه اجراي مانور

مانور زلزلـه و ايمني كه از زمان شروع تا پايان 5 تا 10 دقيقه به طول مي انجامـد، شامل دو مرحلــه پناه گيري صحيـح و خروج از محل(تخليه و رفتن به فضاي باز) مي باشد. نحوه اجراي مانور به شرح زير است:

1.     با هماهنگـي صدا و سيما در روز هشتم آذر آژيري تحـت عنوان "زنگ ايمنـي در برابر زلزلــه" از طريق راديو سراسري و راديوهاي مراكز استان ها پخش مي گردد. آژير در روز 8 آذر بين ساعت10 تا10:30 صبح از طريق راديو پخش خواهد شد.

2.     مدت زمان آژير حدود 30 ثانيه مي باشد و صداي آژير به منزله وقوع زلزله اي فرضي است. دانش آموزان و معلمان محترم با شنيـدن آن در هر مكان از مدرسه(حياط، كلاس، راهرو، راه پلــه، دستشويي، كتابخانه، و...) و در هر شرايطي(مطالعــه، بازي، قدم زدن و...) بايد پناهگيري صحيح را انجام دهند.

3.     تا زماني كه آژير پخش مي شود دانش آموزان بايد در حالت پناهگيري باقي بمانند.

4.     پس از پايان آژير(به منزله پايان زلزله فزضي) دانش آموزان با آرامش و بدون هجوم مرحله دوم(رفتن به حياط مدرسه) را انجام خواهند داد.

دقت! آژير بدون اطلاع قبلي دانش آموزان پخش مي شود؛ بنابراين از اعلام زمان آن به دانش آموزان خودداري گردد.

پيشنهادات

به منظور حسن اجراي مانور موارد زير پيشنهاد مي شود:

         ×         صحبت كردن دبيران محترم با دانش آموزان در مورد لرزه خيزي كشور و ضرورت انجام مانور.

         ×         آموزش نكات ايمني با استفاده از روش كودك به كودك.

         ×         تفكيك و تعيين وظايف عوامل اجرايي و اعضاي تشكلات دانش آموزي.

         ×         نصب شماره تلفن مراكز درماني و امدادي در دسترس و معرض ديد دانش آموزان.

         ×         تعيين محل كنتور آب، برق و گاز، كپسول آتش نشاني و جعبه ي كمك هاي اوليه و مشخص نمودن آنها.

         ×         اختصاص موضوع انشاء به زلزله و راه هاي پيشگيري از آن.

         ×         در مراسم صبحگاهي هشتم آذر اقدامات ضروري هنگام مانور توسط يكي از دانش آموزان قرائت شود.

         ×         مسئولان محترم مدارس همراه و همگام با دانش آموزان پناهگيري صحيح را انجام دهند.

         ×         از صحنه هاي انجام مانور فيلم ويدئويي و يا عكس تهيه شده و به كارشناسي هلال احمر ناحيه ارسال گردد.

         ×         مشاركت دانش آموزان عضو سازمان جوانان هلال احمر و ساير تشكلات دانش آموزي(پيشتازان، فرزانگان، و...) در اجراي مانور سراسري زلزله.

         ×         تهيه تراكت، روزنامه ديواري، و پلاكارد در مدرسه و نصب آنها در معرض ديد دانش آموزان.

نقش مديران و مربيان مدارس

مديران محترم مدارس مسئول نظارت بر حسن اجراي مانور خواهند بود. آگاهي مديران، دبيران، و مسئولين مدرسه در مورد زلزله و راه هاي مقابلــه با آن مي تواند در تسريع آموزش و فرهنگ سازي در اين زمينه قابل توجــه باشد. با عنايت به اينكـه در حادثه اي مانند زلزله، در ساعات اوليه بحث خودامدادي و دگرامدادي مطرح است، مديران و معلمان مي توانند از طريق آگاه سازي دانش آموزان با ارائه تعاليم علمي و كاريردي كردن آموزش هاي تئوري موجبات آمادگي مدرسه در مواجهه با پديده زلزله را فراهم نمايند و با راهنمايي آنان ضريب آمادگي در برابر زلزله را افزايش دهند.

اقدامات ضروري قبل از اجراي مانور

قبل از اجراي مانور ضروري است اقداماتي صورت پذيرد كه عبارتند از:

1.     شناخت اماكن امن و غيرامن

اماكن امن به جاهايي گفته مي شود كه در زمان وقوع زلزله پناه گيري در آنجا موجب كاهش خطرهاي ناشي از زلزله مي شود. اين مكانها شامل چهارچوب در، زير ميز، دور از شيشه ها و پنجره ها، دور از وسايل قابل سقوط مانند گلدانها، قفسه ها و فايلها مي باشد.

اماكن غيرامن به جاهايي گفته مي شود كه در زمان وقوع زلزله احتمال بروز خطر در آنجا از مكان هاي ديگر بيشتر است؛ مانند: زير پنكه هاي سقفي، كنار ديوارهاي خارجي، زير اجسام قابل سقوط، كنار شيشه ها و پنجره ها و ... لازم است در مورد نقاط امن و غير امن آموزش هاي لازم به دانش آموزان ارائه گردد.

2.     ايمن سازي مدرسه

رعايت اصول ايمني در داخل مدرسه از اهميت ويژه اي برخوردار است؛ زيرا، ممكن است در برخي از زلزله ها ساختمان ويران نشود، ولي سقوط، پرتاب و شكستن وسايل داخلي براي دانش آموزان ايجاد خطر كند. در اين راستا لازم است با رعايت اصول ايمن سازي به شرح ذيل از خطرهاي ناشي از آن كاسته شود:

    ×    پنجره ها و درهاي شيشـه اي بزرگ بايد توسط چسب هاي بي رنگ به صورت ضربـدر و درصورت امكان با سلفون هاي چسبي تقويت گردند.

         ×         چراغ هاي آويز، تابلوها، تخته سياه ها، فايلها، قفسه ها، و... در جاي خود محكم شوند.

    ×    سيم كشيهاي برق و يا لوله كشيهاي گاز و آب، كليد و شيرهاي اصلـي آنها بررسـي و نواقص احتمالـي توسط متخصصين برطرف شود.

         ×         مواد شيميايي و سمي قابل احتراق در آزمايشگاه در قفسه هاي قفل دار و طبقات پايين قرار داده شود.

    ×    در آزمايشگاه و كتابخانه، قفسه ها با بست هاي L مانند به ديوار محكم شوند و درصورت امكان جلو كتابها بوسيله ميله يا نرده بسته شود.

         ×         كامپيوترها، دستگاه هاي چاپ و تكثير و نظاير آن با بست هاي مناسب محكم شوند.

    ×    راهروها و راه پله ها از وسايل غيرضروري كه ممكن است در زمان وقوع زلزله راه را مسدود نمايند، تخليه گردد.

    ×    راه هاي فرار به فضاهاي باز اطراف مدرسه شناسايي شده، مناطق امن ساختمان بر روي نقشه(پلان افقي) مشخص شود.

         ×         وسايلي را كه پس از اجراي مانور زلزله به آنها نياز فوري داريم، تهيه و در دسترس قرار گيرد.

اقدامات ضروري هنگام مانور زلزله و ايمني

1.     خونسردي خود را حفظ كنيد.

2.  اگر در طبقه همكف و به در خروجي نزديك مي باشيد، سريع به فضاي باز رفته و در آنجا پناه بگيريد.

3.     از پنجره ها و درهاي شيشه اي فاصله بگيريد.

4.     از تير برق و سيم هاي آن دوري كنيد.

5.     در كوچه، خيابان و حياط مدرسه از ساختمانهاي بلند دور شويد.

6.     از آسانسور استفاده نكنيد.

7.     براي برداشتن اشياء مهم و گران قيمت تقلا نكنيد.

8.     از كنار وسايلي كه امكان سقوط يا پرتاب دارند(تابلوها، گلدانها، و...) دور شويد.

9.  اگر در داخل كلاس درس هستيد، در زير ميز پناه گيري كنيد و با دست پايه هاي ميز را محكم بگيريد. هنگام وقوع زلزله درصورت حركت ميز با آن حركت كنيد.

10.          چهارچوب در، مكان مناسبي براي پناه گيري است. به اين طريق كه پاهاي خود را باز كرده، به پايه چهارچوب در محكم فشار دهيد و با يك دست چهارچوب در و با دست ديگر در را نگه داريد تا بسته نشود و به شما آسيب نرساند(در چهارچوب درهايي كه در بالاي آنها شيشه وجود دارد هرگز پناه گيري نكنيد).

11.          در كلاس درس، گوشه ديوارهاي داخلي جاي امني براي پناه گيري است، به اين صورت كه به گوشه كلاس تكيه داده و با دستها ديوارهاي دو طرفتان را محكم بگيريد و يا با يك دست از سرتان محافظت كنيد.

12.          اگر در راهرو هستيد، به كنار ديوارهاي داخلي برويد. كنار ديوار نشسته، يك زانو را به زمين بزنيد سر را به طرف پايين خم نموده و با كف دستها، كيف يا كتاب از سر و گردن خود محافظت كنيد.

13.                        به طرف درهاي خروجي هجوم نبريد.

14.          از پله ها بالا و پايين نرويد. اگر هنگام وقوع زلزله در پلكان بوديد همانجا بنشينيد و با يك دست نرده ها را محكم بگيريد و با دست ديگر يا با كيف و كتاب از سر و گردن خود محافظت كنيد.

15.          اگر در كتابخانه هستيد از قفسه هاي كتاب دور شويد و در جاي مناسبي پناه گيري كنيد.

16.          چنانچه در آزمايشگاه هستيد از مواد و مايعات قابل احتراق و سمي و قفسه هاي نگهداري آنها فاصله بگيريد.

17.          اگر در حياط مدرسه هستيد از تيرك هاي زمين بازي، سبد بسكتبال، ديوارها و ساختمان ها فاصله بگيريد و در وسط حياط مدرسه يك زانوي خود را به روي زمين قرار داده سر و گردن را به پايين خم كرده، با دست از آنها محافظت كنيد.

18.          پس از اتمام زنگ ايمني در برابر زلزله مرحله خروج را اجرا كنيد. در اين مرحله با خونسردي و بدون هجوم به حياط مدرسه برويد و در وسط حياط به دور از ديوارها و ساختمانها بايستيد.

19. پس از انجام مراحل پناه گيري و خروج در حياط مدرسه براي شنيدن پيام هايي كه از راديو پخش مي شود، تجمع نماييد